دریاچه ها و تالاب ها

 

Copy-of-gahar

دریاچه گهر

 

دریاچه گهر

دریاچه گهر ملقب به نگین زاگرس  یک دریاچه کوهستانی در ایران است که در میان رشته‌ کوه اشترانکوه در استان لرستان با ارتفاع ۲۳۵۰ متر از سطح دریا واقع شده است. این دریاچه در منطقه حفاظت شده اشترانکوه بین بخش زز و ماهروی الیگودرز و دورود  قرار دارد این دریاچه که به «نگین اشترانکوه» معروف است. به سبب نداشتن راه ماشین رو تا حد زیادی از آلودگی به دست انسان به دور مانده‌ است. سالانه در حدود ۷۰.۰۰۰ گردشگر اقدام به بازدید از این منطقه می‌ نمایند.

این دریاچه بر روی گسل اصلی امروزی زاگرس قرار دارد . گهر به احتمال زیاد در اثر وقوع زمین لرزه‌ای بزرگ به وجود آمده‌ است. بنابراین احتمالاً در اثر جنبش گسل و رویداد یک زمین لغزش سنگ ریزش تشکیل شده‌ است. گهر شامل ۲ بخش به نام‌های گهر بزرگ (کله گهر) و گهر کوچک (کره گهر) می‌ باشد که دریاچه گهر بزرگ حدود ۱۷۰۰ متر درازا و ۴۰۰ تا ۸۰۰ متر پهنا و ۴ تا ۲۸ متر ژرفا دارد.

ساحل این دریاچه به جز قسمت مدخل دریاچه (ضلع غربی) و قسمت مقابل‌اش (ضلع شرقی) که ساحلی ماسه‌ای دارد و برای شنا مناسب است در سایر نقاط دارای ساحلی صخره‌ای است که برای شنا مناسب نیست. در قسمت پایین دریاچه، جنگلی انبوه وجود دارد که در شرف نابودی است.

در قسمت بالای آن نیز جنگلی انبوه وجود دارد که این جنگل هم در معرض خطر نابودی است. از قسمت بالا، جوی آبی به دریاچه می‌ریزد که ادامه آن به دریاچه‌ای دیگر منتهی می‌شود. با حدود ۴۰ دقیقه پیاده روی می‌شود به این دریاچه (گهر دوم یا گهر پایین) رسید. عمق آن کم است و ماهیان کف دریاچه را با کمی دقت می‌شود به خوبی دید. جریان ورودی آب دریاچه ۳ متر مکعب بر ثانیه و جریان خروجی آن حدود  ۶ متر مکعب بر ثانیه می‌باشد. علت افزایش حجم آب خروجی دریاچه وجود چشمه‌های در قسمت تحتانی آن است. آب اصلی       تامین کننده دریاچه از طریق رودخانه ورودی آن یعنی رودخانه تاپله‌ است که دارای آبی بسیار خنک و رنگی شفاف و بلورین با بستری مملو از سنگ ریزه یا قلوه سنگ است که بدون افت و با کمی شتاب وارد دریاچه کوچک می‌شود و پس از طی مسافتی کوتاه وارد دریاچه گهر می‌شود.

ماه‌های اردیبهشت ،خرداد، تیر و مرداد بهترین زمان سفر به این دریاچه‌ است. یکی از دره‌های بسیار زیبا اطراف دریاچه گهر به دره نی‌گاه معروف است که پوشیده از شقایق‌های رنگی و لاله واژگون است. منطقه حفاظت شده اشترانکوه در محدوده شهرستان‌های الیگودرز و دورود واقع شده‌ است.

میزان بارش سالانه در منطقه گهر حدود۹۳۳ میلی متر است که بیشتر بصورت بارش برف می‌باشد در سال‌های پر برف وسرد سطح دریاچه یخ می‌بندد.

اطراف دریاچه گهر پوشیده از درختان بلوط، بید، بادام، پسته وحشی، گلابی وحشی، چنار، نارون، بلوط مازو، گردو، انجیر، زبان گنجشک، سیب، زالزالک، ارژن، کنار کهور، انار، گز، و تاک وحشی می‌باشد. گل‌های لاله واژگون، شقایق، زنبق و لاله وحشی تاج خروسی و اختر از گل های زینت بخش دریاچه گهر می‌باشند.

دریاچه گهر زیستگاه مناسبی برای آبزیان و دیگر حیوانات وحشی است. منطقه حفاظت شده اشترانکوه با حیات وحش متنوع شامل حیواناتی است از قبیل بز، قوچ، آهو، کل، پلنگ، گرگ، گراز، خرس قهوه‌ای،کفتار، روباه، شغال، خرگوش و انواع پرندگان مانند عقاب، کبک، شاهین، تیهو و آبزیان مانند مارماهی، لاک پشت، قورباغه و ماهی قزل آلای رنگین کمان و خال قرمز در این دریاچه زیست می‌کنند.

اغلب اروپائیان و سیاحان این دریاچه را به نام “دریاچه ایران” می‌شناسند که این شناخت حاصل معرفی یک بانوی انگلیسی بنام ایزابلالوسی بیشوپ است که در سال ۱۸۹۰ میلادی توانست مدت  ۳ ماه در این منطقه تحقیق کرده و هزار کیلومتر راه پیمایی کند ولی باتوجه به اسناد معتبر تاریخی اولین کسی که موفق به کشف دریاچه گهر شد یک زمین شناس اتریشی به نام (آرودلر) بود که در سال ۱۸۸۸ میلادی موفق شد نام خود را به عنوان کاشف   دریاچه گهر در تاریخ ماندگار کند. وی در هنگام کشف این دریاچه از سمت الیگودرز حرکت کرده بود. اولین و قدیمی ترین تصویر مستند تهیه شده از این دریاچه نیز در سال ۱۸۹۱ میلادی گرفته شده‌است که به یک سیاح فرانسوی بنام ژان ژاک دومرگان تعلق دارد.

gahar-zemestan

چهره زمستانی دریاچه گهر

از ویژگیهای «بالا ی دره گهر» وجود بیدستان هایی است که در ساحل شرقی دریاچه گهر بزرگ گسترده ‌است. مسیر الیگودرز شامل ۳ ساعت با خودرو و یک ساعت و نیم پیاده روی است. کوهنوردانی که به قله‌های اشترانکوه صعود می‌کنند معمولاً برای رسیدن به گهر از مسیر روستای طیان حرکت می‌کنند.

مسیر دسترسی دریاچه گهر

جهت دسترسی به دریاچه گهر کوتاهترین، زیباترین و ملایمترین مسیر از سمت شهرستان الیگودرز می باشد که در چند سال  اخیر مورد استفاده کوهنوردان و طبیعت گردان قرار گرفته است. این مسیر به دو بخش ماشین رو و پیاده رو تقسیم می شود که بخش ماشین رو حدود ۶۵ کیلومتر می باشد که ۴۵ کیلومتر آن جاده  آسفالته است.

 

پس از حرکت از الیگودرز می بایست روستاهای جوشان، ززم، برم، خان آباد و چشمه پر را پشت سر گذاشت و در انتهای مسیرآسفالته به دشت دالانی (دشت لاله های واژگون) خواهید رسید، که در ماه اردیبهشت زیستگاه هزاران لاله واژگون می باشد و از اینجا به بعد جاده آسفالته به اتمام می رسد و می بایست حدود ۲۰ کیلومتر را در یک جاده شنی و در امتداد یک رودخانه زیبا با مناظر طبیعی طی کنید تا در نهایت به بالای تپه ای به نام تاپله خواهید رسید که تعدادی قبر مربوط به مردم محلی در آنجا قرار دارد.

از اینجا به بعد می بایست حدود ۶ کیلومتر را در یک مسیر بسیار زییا با شیب ملایم و مناظر چشم نواز پیاده روی کرد و در طول مسیر در سمت چپ شما  رودخانه گهر و در سمت راست نمای جنوبی قلل اشترانکوه خودنمایی   می کنند و پوشش گیاهی منحصربه فرد منطقه زیبایی آن را دوچندان کرده است. پس ازحدود ۵ کیلومتر پیاده روی به گهر کوچک خواهید رسید که توسط انبوهی از درختان بید احاطه شده است و در نهایت به بالای تپه ای خواهید رسید که از آنجا دریاچه گهر بزرگ در مقابل شما و در سمت راست شما نمای جنوبی دو قله اصلی اشترانکوه به نام های سن بران (۴۱۵۰متر) و گل گل (۴۱۰۰متر) خودنمایی می کنند.

 

دریاچه شط تِمی

دریاچه کوهستانی تِمی یکی از جاذبه‌های طبیعی وگردشگری شهرستان الیگودرز است. تمی در زبان لری به مکانی صاف و هموار که در جایی بلند قرار گرفته گفته می‌شود. دریاچه تمی در منطقه‌ای کوهستانی در مرز استان‌های خوزستان، لرستان، چهار محال و بختیاری و در جنوب رشته کوههای اشترانکوه وقالی کوه بختیاری واقع شده‌است.

دریاچه شط تمی

برای دسترسی به دریاچه قبلاً از مسیر الیگودرز، بزنوید، دستگرد، پِز، لیروک (در کنار رودخانه زلقی) استفاده می‌شد که از دستگرد به بعد مسیر را پیاده‌رو بود. ولی به تازگی با آماده شدن جاده الیگودرز، لیروک از این مسیر کوتاه تر شده استفاده می‌شود و قسمت بسیاری از راه را می‌توان باخودرو طی کرد ولی کوهنوردان گاهی از همان مسیر قبلی استفاده می‌کنند.آب این دریاچه از سیلاب‌های بهاری و ذوب برف‌های کوه‌های اطراف دریاچه که دارای یخچال‌های دایمی و در سراسر سال پوشیده از برف و یخ است تامین می‌شود و به سبب موقعیت خاص جغرافیایی آب این دریاچه فاقد جریان است. دریاچه شط تمی در واقع یک دریاچه بسته و فاقد هرگونه آبزی است. مراتع، چمن زارها و پوشش گیاهی خاص وسیعی که در اطراف این دریاچه از دشت موز تا دشت تمی گسترده شده محل مناسبی برای اردو زدن عشایر هنگام کوچ بزرگ خود از گرمسیر واقع در جلگه خوزستان به سمت اشترانکوه،  قالیکوه و زردکوه بختیاری و محل ییلاقی بسیار خوبی برای عشایر بختیاری است. دریاچه تمی از دو قسمت اصلی و تقریبا بیضی شکل درشمال فلات به طول حدود چهارهزار متر و عرض یک هزارمتر و دریاچه فصلی مثلثی شکل در جنوب تشکیل شده‌است و دو دریاچه با تنگه‌ای با عرض حدود ۲۰۰ متر به یکدیگر متصل می‌باشند.

منطقه حوضیان

toloe-hozian

دریاچه سد حوضیان

محوطه حوضیان در گذشته های دور، یک حلقه ارتباطی بین جنوب غربی ایران، زاگرس مرکزی و مرکز فلات ایران بوده است. از سال ۱۳۷۹که ساخت سد حوضیان در مسیر رودخانه ماربره آغاز شد، به جز یک بررسی مختصر که برای تشکیل پرونده های ثبتی آثار در منطقه صورت گرفت هیچ اقدامی برای مطالعات باستان شناسی در این حوزه انجام نشده بود. محوطه تاریخی حوضیان یک منطقه بسیار مهم از شهرستان الیگودرز را تشکیل می دهد.

دریاچه سد حوضیان غروب

 

این حوزه هرچند کوچک به احتمال زیاد یکی از مقاصد ییلاقی کوچ روان ایل بختیاری در طول دوران تاریخی و پیش از تاریخی بوده است.  با توجه به قرار گرفتن محوطه قلندران در کناره رودخانه پرآب و مراتع مساعد، این محوطه در پیش از تاریخ، توسط اقوام کوچ رو بدون برپایی معماری مستحکم مورد استفاده و استقرار قرار گرفته و یا حداقل به دلیل واقع شدن در گذرگاه کوچ روان هر ساله چند روزی کاروان در آنجا اطراق می کرده است. بازتاب بقایای زندگی موقت و گذری و وجود مواد فرهنگی اعم از سفالینه ها در این محوطه، معرف یک فرهنگ پیش از تاریخی بین النهرینی است. از آثار حوضیان استنباط می شود که کناره رودخانه و دره های میان کوهی همان محدوده در دوران پیش از تاریخی و آغاز تاریخی، مستعد برای دامپروری بوده و برای سکونت گاه یک جانشینی در دوران اسلامی مورد استفاده قرار می گرفته است.

پس از بررسی های صورت گرفته و تصویب مجوز احداث سد حوضیان در مجلس ششم شورای اسلامی، کار احداث این سد در در سال ۱۳۸۰ آغاز گردید. سد مخزنی حوضیان از نوع سنگ‌ریزه‌ای با هسته رسی است. طول تاج این سد ۵۳۳  متر، عرض تاج ۱۰ متر، حجم مخزن سد حوضیان ۲.۳۱ میلیون مترمکعب و سطح دریاچه آن ۴.۲ کیلومترمربع است.

لازم به ذکر است، مساحت حوضه آبریز این سد ۴۵۵.۳ کیلومترمربع، ارتفاع سد از بستر۵۱.۱  متر و از پی ۷۳ متر است. با بهره‌برداری از این سد ۳۰۰۰ هکتار از اراضی دیم به آبی تبدیل خواهد شد و در بحث کشاورزی تأثیر مثبتی دارد.

سد حوضیان از معدود سدهایی است که کمترین مسافت را با مرکز یک شهر (حدود ۳ کیلومتر با شهر الیگودرز) دارد. منطقه زیبای حوضیان و دریاچه خوش نقش سد حوضیان، منظره ای بسیار دیدنی و تماشایی را شکل داده که با وجود گونه ها مختلف جانوری وگیاهی، پتانسیل بسیار خوبی برای تبدیل شدن به قطب گردشگری لرستان را دارد.

 

دریاچه سد خان آباد

tamandar6

نمای سد خان آباد و کوه تمندر

 

این سد در ارتفاع ۲۰۸۴ متر از سطح دریا ودر ۲۵ کیلومتری جنوب شهرستان الیگودرز بر روی رود خانه اِصل شاه قرار دارد. حجم مخزن ۱۴ میلیون متر مکعب ارتفاع از سنگ کف ۳۳/۵ متر طول تاج ۲۷۰ متر وعرض تاج ۸ متر و طول دریاچه ۲۹۵۰ متر می باشد .جهت بازدید از سایت خان آباد از شهر الیگودرز بطرف اصفهان مسیر را انتخاب و سپس بطرف جاده شول آباد ادامه مسیر داده و بعد از طی مسیر حدود ۲۰ کیلومتر به دو راهی شاهپور آباد رسید مسیر شاهپور آباد را انتخاب و بعد از ۲ کیلومتر به جاده دسترسی سد خان آباد خواهید رسید. امکانات رفاهی نیز در حال حاضر در ساحل جنوبی دریاچه وجود دارد.